U okviru projekta „Očuvanje endemičnih, rijetkih i ugroženih biljnih vrsta na planini Orjen - faza 2“, koji je organizacija EnvPro sprovela u partnerstvu sa Univerzitetom Primorska, Prirodnjačkim muzejem Rijeka, ekspertima i volonterima, a uz podršku opštine Herceg Novi i Agencije za zaštitu životne sredine Crne Gore uspješno je realizovana translokacija vrste Salvia brachyodon (veliki pelim) na odgovarajućoj lokaciji u Crnoj Gori.
Projekat je realizovan tokom 2024-2025. uz podršku Critical Ecosystem Partnership Fund (CEPF) kroz program koji ima za cilj jačanje uloge civilnog društva u očuvanju biljnih vrsta sa ograničenim rasprostranjenjem.
Salvia brachyodon je usko rasprostranjena endemska vrsta istočnog Jadrana, prisutna na vrlo malom broju lokaliteta, sa fragmentisanim staništima i malim populacijama, što je svrstava u kategoriju ugroženih vrsta (EN) prema IUCN kriterijumima. Njena staništa su dodatno pod pritiskom sukcesije vegetacije, napuštanja tradicionalnog korišćenja prostora i požara.
Tokom projekta sprovedene su aktivnosti koje uključuju:
- terenska istraživanja i prikupljanje podataka o populacijama vrste na planini Orjen;
- prikupljanje sjemena i njegovo dalje razvijanje u kontrolisanim uslovima (uključujući saradnju sa univerzitetima u Sloveniji i Crnoj Gori);
- izgradnju kapaciteta mladih istraživača za rad na germinaciji i očuvanju biljnih vrsta;
- razvoj i primjena protokola za sakupljanje sjemena, čuvanje, uzgoj biljki, sadnju i praćenje uspješnosti translokacije.
Završna faza projekta obuhvatila je sadnju 30 jedinki Salvia brachyodon na terenu (maj i oktobar 2025), čime je prvi put izvršena njena aktivna translokacija i uspostavljanje populacije u Crnoj Gori. Praćenjem stanja na terenu potvrđeno je da se biljka uspješno primila (svih 23 primjerka posađenih u oktobru), čime su stvoreni uslovi za dalje aktivnosti očuvanja i monitoring.
Projekat predstavlja nastavak ranijih aktivnosti na očuvanju vrste Iris orjenii i drugih rijetkih biljaka ovog područja, uz primjenu integrisanog pristupa koji uključuje istraživanje, konzervaciju i povezivanje sa javnim politikama.
U okviru projekta ostvarena je saradnja sa relevantnim institucijama, uključujući i IUCN radi asesmenta 6 vrsta i ažuriranja podataka za vrste koje se nalaze na Crvenoj listi, uz koordinaciju EnvPro tima.
